Ζώνες Βλάστησης

O Όλυμπος χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία τύπων βλάστησης λόγω του έντονου ανάγλυφου, της μικρής απόστασης από τη θάλασσα και των πολλών μικροπεριβαλλόντων που υπάρχουν. Σε γενικές γραμμές στον Όλυμπο μπορούν να διακριθούν τέσσερεις ζώνες βλάστησης. Οι ζώνες αυτές πολλές φορές δεν είναι ευδιάκριτες καθώς, λόγω των έντονων διαφοροποιήσεων στις περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν σε μικρές αποστάσεις, τα είδη που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη ζώνη βλάστησης «εισέρχονται» και σε άλλες ζώνες βλάστησης.


Ζώνη των αείφυλλων πλατύφυλλων

Η πρώτη ζώνη, των αείφυλλων πλατύφυλλων (Quercetalia ilicis), απαντάται σε υψόμετρο από τα 300 έως τα 500 μέτρα. Στη ζώνη κυριαρχούν θάμνοι και δέντρα χαμηλού ύψους όπως η αριά (Quercus ilex), η γλυστροκουμαριά (Arbutus adrachnae), το πουρνάρι (Quercus coccifera), η κουμαριά (Arbutus unedo), η οξύκεδρη άρκευθος (Juniperus oxycedrus) κ.ά. Χαρακτηριστικά φυλλοβόλα είδη σε αυτό το υψόμετρο είναι ο μελιός (Fraxinus ornus), το τρίλοβο σφενδάμι (Acer monspessulanum), η κουτσουπιά (Cercis siliquastrum), το χρυσόξυλο (Cotinus coggygria).

Broad-leaved evergreen forest

Ζώνη των δασών οξιάς - ελάτης και ορεινών κωνοφόρων

Από τα 600 μέχρι τα 1400 μέτρα, απαντάται η ζώνη των δασών οξιάς - ελάτης και ορεινών κωνοφόρων (Fagetalia) όπου κυριαρχεί μαύρη πεύκη (Pinus nigra) σε συμπαγείς συστάδες. Σε μικρές ομάδες και λόχμες εμφανίζονται η υβριδογενής ελάτη (Abies borissi-regis), η οξυά (Fagus sylvatica), και σποραδικά η φτελιά (Ulmus glabra), ο ίταμος (Taxus baccata), η φουντουκιά (Coryllus avellana), η κρανιά (Cornus mas), η αγριοκερασιά (Prunus cerasifera) και σημαντική ποικιλία από ποώδη φυτά.


Ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων

Από τα 1400 μέτρα έως τα 2500 μέτρα εμφανίζεται η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων (Vaccinio-Picetalia) με κυρίαρχο είδος το σπάνιο είδος πεύκης, το ρόμπολο (Pinus heldreichii), το οποίο κάνει την πρώτη του εμφάνιση στα 1100 μέτρα, αντικαθιστώντας βαθμιαία τη μαύρη πεύκη και δημιουργώντας αμιγές δάσος μέχρι τα 2000 μέτρα. Η περιοχή όπου αναπτύσσεται το ρόμπολο είναι συνήθως ξηρή και οι πλαγιές πετρώδεις. Η βλάστηση που αναπτύσσεται στην περιοχή αυτή είναι προσαρμοσμένη στις ειδικές τοπικές συνθήκες και αντιπροσωπεύεται από χαρακτηριστικούς θάμνους, αγρωστώδη, χασμόφυτα κ.α., ενώ η χλωρίδα περιλαμβάνει πολλά ενδημικά είδη των Βαλκανίων.

 

Pinus heldreichii
Pinus heldreichii

Ανωδασικά λιβάδια υψηλών ορέων

Πάνω από τα 2500 μέτρα, που αποτελεί και το υψηλότερο δενδροόριο των Βαλκανίων, απαντώνται τα ανωδασικά λιβάδια υψηλών ορέων (Astragalo-Acantholimonetalia). Στον Όλυμπο, τα λιβάδια αυτά έχουν μεγάλη ποικιλότητα σε τύπους βλάστησης και η χλωριδική τους σύνθεση περιλαμβάνει πολλά σπάνια αγριολούλουδα, από τα οποία τα περισσότερα είναι ενδημικά της ελληνικής και βαλκανικής χλωρίδας.

Alpine grasslands in front of the Throne of Zeus

Αζωνικά δάση

Εκτός από τις ζώνες βλάστησης, στον Όλυμπο απαντώνται και αζωνικά δάση, που εμφανίζονται κατά μήκος φαραγγιών. Σε θέσεις όπου υπάρχει ροή νερού κυριαρχούν τα πλατάνια (Platanus orientalis) και ιτιές (Salix alba, S. cinerea). Αντίστοιχα, θερμόβια δάση φυλλοβόλων πλατύφυλλων (Quercetalia pubescentis), απαντώνται κατακερματισμένα και σε λίγα σημεία σε υψόμετρο από τα 400 έως και τα 600 μέτρα. Εδώ κυριαρχούν θερμόβια φυλλοβόλα πλατύφυλλα όπως είναι διάφορα είδη δρυός (Quercus frainetto, Q. petraea, Q. pubescens)κ.ά.

Riparian vegetation with Salix eleagnos along the Enipeas river

Gallery


Τύποι Οικοτόπων του Δικτύου NATURA 2000

Ο Όλυμπος περιλαμβάνεται στο Ευρωπαικό Δίκτυο NATURA 2000 ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) και Ζώνη Ειδικής Προστασίας για την Ορνιθοπανίδα (ΖΕΠ) με τίτλο «Όρος Όλυμπος» και κωδικό GR1250001. 

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του έργου «Εποπτεία και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των τύπων οικοτόπων κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή αρμοδιότητας του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου»2, στην περιοχή Natura του Ολύμπου απαντώνται 19 τύποι οικοτόπων που υπάγονται στην Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΟΚ «Για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας»3.

Από αυτούς, οι τέσσερεις συνιστούν οικοτόπους προτεραιότηταςa (9530, 6230, 9180, 9580) ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν οι τύποι οικοτόπων της αλπικής ζώνης, δηλαδή τα λιβάδια και οι βραχώδεις σχηματισμοί (6170, 6230, 8140, 8210) καθώς εκεί φύονται τα περισσότερα ενδημικά είδη του Ολύμπου.

Επίσης, αξίζει να αναφερθεί ότι ο οικότοπος προτεραιότητας 9530*- Μεσογειακά δάση πεύκης με ενδημικά είδη μαύρης πεύκης (Pinus nigra) στον Όλυμπο καταλαμβάνει σχεδόν το 40% της περιοχής NATURA 2000, ενώ εξίσου σημαντικός είναι και ο οικότοπος 95A0-Υψηλά ορο-Μεσογειακά πευκοδάση με συστάδες ρόμπολου (Pinus leucodermis), ο οποίος σχηματίζει τα υψηλοτέρα δασοόρια στα Βαλκάνια.

Α/ΑΚΩΔΙΚΟΣΟΝΟΜΑΣΙΑ
13240Οι αλπικοί ποταμοί και η παρόχθια ξυλώδης βλάστησή τους με Salix elaeagnos
24060Aλπικοί και υπαλπικοί ερεικώνες
34090Ενδημικοί ορο-μεσογειακοί ερεικώνες
45310Θαμνώνες με δάφνη
56170Αλπικοί ασβεστούχοι λειμώνες
66230*Πλούσιοι σε είδη λειμώνες με Nardus, σε πυριτικό υπόστρωμα της ορεινής περιοχής
78140Βαλκανικοί λιθώνες
88210Ασβεστολιθικά πρανή με χασμοφυτική βλάστηση
99130Δάση οξιάς με Asperulo-Fagetum
109140Μεσευρωπαϊκά υπαλπικά δάση οξιάς με Acer και Rumex arifolius
119150Ασβεστολιθικά δάση οξιάς (Cephalanthero-Fagion)
129180*Δάση φαραγγιών με Tilio-Acerion
1391Μ0Παννονικά-Βαλκανικά δάση δρυός
149270Ελληνικά δάση οξιάς με Abies borisii-regis
1592C0Δάση ανατολικής πλατάνου (Platanion orientalis)
169340Δάση αριάς Quercus ilex
179530*Μεσογειακά δάση πεύκης με ενδημικά είδη μαύρης πεύκης
1895A0Υψηλά ορο-Μεσογειακά πευκοδάση
199580*Μεσογειακά δάση Taxus baccata
Με αστερίσκο* σημειώνονται οι οικότοποι προτεραιότητας της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.
Επεξηγήσεις

a Οικότοποι / Είδη προτεραιότητας: Οικότοποι ή είδη που διατρέχουν τον κίνδυνο να εξαφανιστούν και για τη διατήρηση των οποίων η ΕΚ φέρει ιδιαίτερη ευθύνη λόγω του μεγέθους του τμήματος της φυσικής κατανομής τους που περιλαμβάνεται στο έδαφος της ΕΚ.  Σημειώνονται με αστερίσκο στα Παραρτήματα της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και ισχύουν ειδικοί κανόνες για αυτά.

b Οικότοποι του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ: Τύποι φυσικών οικοτόπων κοινοτικού ενδιαφέροντος των οποίων η διατήρηση απαιτεί χαρακτηρισμό περιοχών ως ειδικών ζωνών διατήρησης.

c Είδη του Παραρτήματος ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ: Ζωικά και φυτικά είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος η διατήρηση των οποίων επιβάλλει τον καθορισμό ειδικών ζωνών διατήρησης.

d Είδη του Παραρτήματος IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ: Ζωικά και φυτικά είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος που απαιτούν αυστηρή προστασία.

e Είδη του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ: Είδη για τα οποία προβλέπονται μέτρα ειδικής διατηρήσεως, που αφορούν τον οικότοπό τους, για να εξασφαλισθεί η επιβίωση και η αναπαραγωγή των ειδών αυτών στη ζώνη εξαπλώσεώς τους.

 

Βιβλιογραφία

1 Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη Εθνικού Δρυμού Ολύμπου (2010). Υ.Π.Ε.Κ.Α., Δ/νση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού, Τμήμα Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος.

2 Τσιτσώνη Θ., Φωτιάδης Γ., ΕΛΚΕ-ΑΠΘ (2015). «Εποπτεία και Αξιολόγηση της κατάστασης Διατήρησης των Τύπων Οικοτόπων Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στην περιοχή αρμοδιότητας του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση. Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

3 Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «Για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας».

4 Strid, A. (1980). Τα φυτά του Ολύμπου. Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Αθήνα.

5 Τσιτσώνη Θ., Φωτιάδης Γ., Τσιτίνης Γ., ΕΛΚΕ-ΑΠΘ (2015). «Εποπτεία και Αξιολόγηση της κατάστασης Διατήρησης των Ειδών Χλωρίδας Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στην περιοχή αρμοδιότητας του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση. Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

6 Σώκος Χ, Μπίρτσας Π, Χατζηνίκος Ε, Μποντζώρλος Β, Παπασπυρόπουλος Κ, κ.α., ΤΕΧΝΟΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ-ΥΛΩΡΙΚΗ-ΛΟΥΒΙΤΑΚΗΣ (2015) «Εποπτεία και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των ειδών θηλαστικών κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση, Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

7 Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου (2017). Τεχνική Έκθεση 2016 για την αποτύπωση των δράσεων Παρακολούθησης Ειδών, Λιτόχωρο.

8 Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου (2016). Τεχνική Έκθεση 2015 για την αποτύπωση των δράσεων Παρακολούθησης Ειδών, Λιτόχωρο.

9 Λεγάκις, Α. & Μαραγκού, Π. (2009). Το Κόκκινο Βιβλίο Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας. Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία, Αθήνα.

10 Μπούσμπουρας, Δ. & ΥΕΤΟΣ Ο.Ε. (2015). «Εποπτεία και Αξιολόγηση της κατάστασης Διατήρησης Ειδών Ορνιθοπανίδας κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση, Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

11 Οδηγία 2009/147/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου 2009 «Περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών».

12 Ιωαννίδης, Ι., Παπαμιχαήλ Γ.,  ΓΕΩΑΝΑΛΥΣΗ Α.Ε. (2015) «Εποπτεία και Αξιολόγηση της κατάστασης Διατήρησης Ειδών Αμφιβίων - Ερπετών κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση, Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

13 Παμπέρης, Λ. (2009).  Οι Πεταλούδες της Ελλάδας. 2Η έκδοση,  Εκδ. ΠΑΜΠΕΡΗ & ΚΟΑΝ, Αθήνα. Η ιστοσελίδα www.pamperis.gr για επικαιροποιήσεις στο σχετικό βιβλίο.

14 Αβτζής, Δ., Καλτσάς, Δ., ΤΕΧΝΟΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ-ΥΛΩΡΙΚΗ-ΛΟΥΒΙΤΑΚΗΣ (2015) «Εποπτεία και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των ειδών ασπονδύλων κοινοτικού ενδιαφέροντος στην περιοχή ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Ολύμπου». Δ’ Φάση, Φ.Δ.Ε.Δ. Ολύμπου, ΠΕΠ Μακεδονία Θράκη 2007-2013.

15 Π.Δ. 67/1981 (ΦΕΚ 23 Α’/30-1-1981) «Περί προστασίας της αυτοφυούς Χλωρίδος και Άγριας Πανίδος και καθορισμού διαδικασίας συντονισμού και Ελέγχου της Ερεύνης επ΄ αυτών».

16 Heath, J. (1981) Threatened Rhopalocera (butterflies) of Europe. Council of Europe.

17 Tolmann, T. & Lewington, R. (2008). Collins Butterfly Guide: The Most Complete Field Guide to the Butterflies of Britain and Europe. 3rd Edition, HarperCollins UK.

18 Speight M.C.D. (1989). Saproxylic invertebrates and their conservation. Council of Europe.